Maðurinn sem ætlaði að kaupa Everton játar stórfelld fjársvik

Josh Wander, fyrrverandi forstjóri og einn stofnenda bandaríska fjárfestingarfélagsins 777 Partners, hefur játað umfangsmikil fjársvik fyrir alríkisdómstóli í New York. Félagið reyndi á sínum tíma að kaupa enska knattspyrnufélagið Everton og hafði þegar fjárfest í nokkrum þekktum knattspyrnufélögum víðs vegar um heiminn.

Fyrir aðeins þremur árum var Josh Wander maðurinn sem ætlaði sér að verða einn áhrifamesti eigandi knattspyrnufélaga í heiminum. Fjárfestingarfélag hans, 777 Partners, hafði eignast hluti í félögum á borð við Genoa á Ítalíu, Hertha Berlín í Þýskalandi og Standard Liège í Belgíu. Næsta stóra skrefið átti að vera kaup á Everton, einu sögufrægasta félagi enskrar knattspyrnu.

Nú hefur þessi sami maður játað að hafa blekkt lánveitendur og fjárfesta um hundruð milljóna Bandaríkjadala. Wander, sem er 45 ára, játaði fimmtudaginn 15. október sekt sína í tveimur ákæruliðum sem varða fjársvik með rafrænum samskiptum og verðbréfasvik. Samkvæmt bandaríska dómsmálaráðuneytinu samþykkti hann upptöku á að minnsta kosti 500 milljónum Bandaríkjadala vegna brotanna. Upphæðin samsvarar tugum milljarða íslenskra króna.

Fjármunir sem áttu ekki að fara í knattspyrnuna

Það sem kemur sérstaklega á óvart í málinu er hvernig fjármunirnir voru notaðir.

Samkvæmt bandarískum saksóknurum notaði Wander peninga sem lánveitendur höfðu ætlað til annarrar starfsemi fyrirtækisins til að fjármagna nýjar fjárfestingar, meðal annars í atvinnuknattspyrnu.

777 Partners hafði upphaflega byggt starfsemi sína á sérstökum fjármálasamningum og lánveitingum. Síðar færði fyrirtækið út kvíarnar og hóf að fjárfesta meðal annars í flugfélögum og knattspyrnufélögum. Vandinn var sá að fyrirtækið hafði ekki nægilegt fjármagn til að standa undir þessum umsvifum. Í stað þess að draga úr fjárfestingunum beitti Wander aðferðum sem hann hefur nú játað að hafi verið ólöglegar.

Saksóknarar lýsa því hvernig eignir voru veðsettar oftar en einu sinni. Í öðrum tilvikum voru eignir settar fram sem tryggingar fyrir lánum þótt 777 Partners ætti þær ekki. Þá lét Wander starfsmenn breyta bankayfirlitum til að láta fjárhagsstöðu fyrirtækisins líta betur út en hún var í raun. Fyrirtækið virtist þannig búa yfir mun meira fjármagni en það hafði í raun yfir að ráða.

Everton var nærri því að verða hluti af veldinu

Í september 2023 var tilkynnt að 777 Partners hefði náð samkomulagi um kaup á 94 prósenta hlut Farhad Moshiri í Everton. Framtíð félagsins virtist vera að breytast. Everton hafði glímt við mikla fjárhagserfiðleika og stuðningsmenn vonuðust eftir nýju upphafi. Wander og samstarfsmenn hans kynntu áform sín um að byggja upp alþjóðlegt knattspyrnuveldi.

En eftir því sem mánuðirnir liðu jukust efasemdir um fjárhagslega getu væntanlegra eigenda.

Í maí 2024 greindi BBC frá því að lánveitandinn Leadenhall Capital Partners hefði höfðað einkamál í New York og sakað Wander og 777 Partners um að hafa sett fram eignir fyrir meira en 350 milljónir dala sem tryggingar þótt þær væru ekki til staðar eða ekki í eigu fyrirtækisins.

Á þeim tíma var Wander enn að reyna að ná yfirráðum yfir Everton. Kaupin gengu aldrei eftir.

Í júní 2024 rann frestur 777 Partners til að ljúka kaupunum út án þess að félagið hefði tryggt sér eignarhaldið. Síðar sama ár komst Everton í hendur annars bandarísks fjárfestahóps, The Friedkin Group, sem lauk kaupunum í desember 2024.

Játningin varpar nýju ljósi á fyrri ásakanir

Samkvæmt bandarískum yfirvöldum náði svikastarfsemin yfir nokkur ár. Árin 2021 og 2022 aflaði Wander meira en 200 milljóna dala með sölu fjárfestingarhluta, meðal annars með því að gefa villandi upplýsingar um fjárhagsstöðu fyrirtækisins. Þá er honum einnig lýst sem lykilmanni í að útvega lán með fölsuðum eða breyttum fjárhagsgögnum.

Í mars 2023 fóru lánveitendur að gera alvarlegar athugasemdir við tryggingar fyrirtækisins.

Samkvæmt málsgögnum reyndi Wander þá að skýra ósamræmið með því að vísa til gamaldags tölvukerfis fyrirtækisins. Hann lét af störfum sem forstjóri árið 2024.

Þegar Wander kom fyrir alríkisdómara í New York á fimmtudaginn viðurkenndi hann að hafa vitað að háttsemi hans væri röng og lýsti eftirsjá vegna hennar. Dómsuppkvaðning hefur verið ákveðin 1. mars 2027. Wander á yfir höfði sér allt að 40 ára fangelsi samkvæmt hámarksrefsingu ákæruliðanna tveggja, en það þýðir ekki að hann muni hljóta svo langan dóm. Það verður dómara að ákveða.

Hvað hefði gerst ef kaupin á Everton hefðu gengið eftir?

Það er spurning sem stuðningsmenn Everton hljóta að velta fyrir sér. Hvað hefði gerst ef maðurinn sem nú hefur játað þessi stórfelldu fjársvik hefði fengið yfirráð yfir félaginu? Enginn getur svarað því með vissu. Hitt liggur fyrir að 777 Partners hafði þegar fjárfest í nokkrum knattspyrnufélögum, þar á meðal félögum sem glímdu við verulega fjárhagserfiðleika. Málið vekur því spurningar sem ná langt út fyrir Everton.

Hversu ítarlega er fjárhagslegur bakgrunnur væntanlegra eigenda rannsakaður? Hvernig er hægt að sannreyna eignir og fjármögnun fyrirtækja sem starfa í mörgum löndum? Hvað gerist þegar sama fjárfestingarfélag hefur áhrif á rekstur fjölda knattspyrnufélaga? Enska úrvalsdeildin hefur reglur um hæfi eigenda og stjórnenda, auk þess sem yfirtökur sæta eftirliti. Tilraun 777 Partners til að kaupa Everton lauk þó áður en félagið fékk yfirráðin.

Það væri því rangt að halda því fram að úrvalsdeildin hefði samþykkt Wander sem nýjan eiganda Everton. Málið sýnir engu að síður hversu flókið getur verið að meta raunverulega fjárhagsstöðu alþjóðlegra fjárfestingarfyrirtækja.

Frá draumnum um knattspyrnuveldi til alríkisdómstóls

Fyrir nokkrum árum var Josh Wander maðurinn sem ætlaði að eignast knattspyrnufélög um allan heim. Hann hafði fjárfesta á bak við sig, stór áform og metnað til að byggja upp alþjóðlegt íþróttaveldi. Í dag er staðan allt önnur.

Hann hefur játað að hafa blekkt þá sem treystu honum fyrir hundruðum milljóna dala. Þeir fjármunir áttu meðal annars þátt í að fjármagna þær fjárfestingar sem áttu að gera 777 Partners að stórveldi í knattspyrnuheiminum. Everton varð aldrei hluti af því veldi.

Fyrir stuðningsmenn félagsins er sú staðreynd líklega mun mikilvægari í dag en hún virtist vera þegar kaupin runnu út í sandinn sumarið 2024.

Heimildir: Associated Press · Bandaríska dómsmálaráðuneytið · BBC Sport

Mynd gerð af AI