94% enskra knattspyrnufélaga rekin með tapi

Enska knattspyrnan veltir milljörðum punda á hverju ári og úrvalsdeildin er sú verðmætasta í heimi. Þrátt fyrir það eru 94% félaga í fimm efstu deildum Englands rekin með tapi. Ný skýrsla sýnir að fjárhagsleg staða margra félaga er mun alvarlegri en ætla mætti.

Enska knattspyrnan hefur sjaldan verið jafn vinsæl og verðmæt. Sjónvarpsréttindi seljast fyrir milljarða, fjárfestar víðs vegar að úr heiminum keppast um að eignast félög og laun leikmanna hafa náð áður óþekktum hæðum.

Á bak við glæsilega leikvanga, fjölmennar áhorfendastúkur og milljarðasamninga leynist þó allt önnur mynd. Samkvæmt nýrri skýrslu Independent Football Regulator (IFR), sem birt var þriðjudaginn 13. október, voru 94% félaga í fimm efstu deildum Englands rekin með tapi á tímabilinu 2025–2026.

Samanlagðar tekjur ensku knattspyrnunnar námu um níu milljörðum punda, en þrátt fyrir það var samanlagt tap félaganna um 1,7 milljarðar punda.

Félögin háð eigendum sínum

Ein alvarlegasta niðurstaða skýrslunnar er hversu mörg félög treysta á að eigendur þeirra leggi reglulega fram peninga til að halda rekstrinum gangandi. Um 29% félaganna gætu ekki haldið starfsemi sinni áfram lengur en í 30 daga ef eigendur þeirra hættu skyndilega að fjármagna reksturinn.

Tæplega tveir þriðju hlutar félaga í EFL og National League eru jafnframt tæknilega gjaldþrota samkvæmt bókfærðri stöðu eigna og skulda. Það þýðir að skuldir þeirra eru meiri en bókfært virði eignanna, þótt það jafngildi ekki því að félögin séu komin í formlegt gjaldþrot.

Enn athyglisverðara er að 17 félög í þessum deildum væru rekin með tapi jafnvel þótt þau greiddu leikmönnum sínum engin laun.

Tapið eykst í öllum deildum

Fjárhagsvandinn er ekki bundinn við smærri félög. Meðaltap félaga hefur aukist verulega á undanförnum árum, bæði í úrvalsdeildinni og neðri deildunum.

Meðaltap á hvert félag fyrir skatta, í milljónum punda.

Meðaltap úrvalsdeildarfélaga hefur þannig meira en tvöfaldast á fjórum árum, úr 20 milljónum punda í 44 milljónir. Í League One hefur meðaltapið meira en þrefaldast og í League Two meira en fjórfaldast. Þróunin sýnir að auknar tekjur hafa ekki nægt til að mæta síhækkandi útgjöldum.

Hvers vegna eyða félögin meira en þau afla?

Hluti skýringarinnar liggur í samkeppninni sjálfri. Félög í Championship verja miklum fjármunum í leikmenn og laun í von um að komast upp í úrvalsdeildina, þar sem sjónvarpstekjur eru margfalt hærri.

Félög í League One og League Two standa frammi fyrir sambærilegri áskorun. Þau vilja komast upp um deild en þurfa oft að taka fjárhagslega áhættu til að eiga raunhæfa möguleika á því. Þetta getur skapað vítahring. Þegar eitt félag eykur útgjöld sín til að ná forskoti finna keppinautarnir fyrir þrýstingi að gera slíkt hið sama.

Það er þó ekki eina skýringin. Skuldir, vaxtakostnaður og síaukin fjármögnunarþörf hafa einnig áhrif á rekstur félaganna.

Hvað gerist ef eigandinn hættir að borga?

David Kogan, formaður Independent Football Regulator, hefur varað við því að mörg félög standi svo tæpt að brotthvarf eigenda þeirra gæti haft alvarlegar afleiðingar. Slíkt myndi ekki eingöngu bitna á leikmönnum og starfsmönnum.

Knattspyrnufélög eru víða mikilvægur hluti af samfélaginu. Þau skapa störf, styðja við atvinnulíf og tengja saman kynslóðir stuðningsmanna. Gjaldþrot félags getur því haft áhrif langt út fyrir knattspyrnuvöllinn.

Skýrslan leggur til aukið aðhald í rekstri, betri viðbúnað vegna fjárhagsáfalla og að félög dragi úr því hversu háð þau eru fjármögnun eigenda sinna.

Getur enska knattspyrnan breytt um stefnu?

Skýrslan kemur á sama tíma og úrvalsdeildin og English Football League (EFL) eiga í viðræðum um breytta tekjuskiptingu. Úrvalsdeildarfélögin hafa boðið 1,8 milljarða punda til viðbótar á næstu tíu árum, en EFL hefur óskað eftir öðrum samningi sem myndi tryggja meiri fjármuni á skemmri tíma.

Ágreiningurinn snýst þó ekki eingöngu um hversu miklum peningum eigi að dreifa. Það þarf einnig að tryggja að auknar tekjur leiði ekki einfaldlega til enn meiri útgjalda. Independent Football Regulator vill því að fjárhagslegt eftirlit og ábyrgari rekstur fylgi breytingum á tekjuskiptingu.

Ríkasta knattspyrnan – en á brauðfótum

Enska úrvalsdeildin er ein verðmætasta íþróttadeild heims. Félög hennar laða að sér bestu leikmennina, milljónir áhorfenda og fjárfesta með gríðarlegt fjármagn. Það breytir þó ekki þeirri staðreynd að stór hluti enska deildakerfisins stendur á fjárhagslega veikum grunni.

Niðurstöður IFR eru enn hluti af drögum að skýrslu sem fer í átta vikna umsagnarferli áður en endanleg útgáfa verður birt.

Tölurnar draga engu að síður upp skýra mynd af þeirri hættu sem fylgir því þegar félög eyða árum saman meira en þau afla. Stóra spurningin er því ekki hversu mikla peninga enska knattspyrnan getur aflað, heldur hvers vegna svo lítið af þeim virðist duga til að tryggja framtíð félaganna.

Heimildir

Independent Football Regulator – State of the Game

State of the Game – opinber skýrsla og tölfræði

Reuters – English football dangerously exposed to financial risk

Mynd: AI-mynd, gerð fyrir enskiboltinn.is.